Tagarchief: Middenveld

Telegraafsma#29: Vrijheid

Geplaatst op 4 september 2021 door René Graafsma

Democratie
De politiek in Nederland vindt plaats binnen een parlementaire democratie. ‘Het volk regeert, het volk is de baas’. Met ons kiesrecht kiezen wij onze eigen vertegenwoordigers. Na de verkiezingsstrijd, als de zetels zijn verdeeld, dan is het normale streven dat er wordt toegewerkt naar een zo groot mogelijk draagvlak voor het beleid, een brede consensus tussen de politiek actoren. De onderlinge vrijheden en het onderlinge respect voor elkaar vormen, normaliter, daarvoor de basis.

De vrije wil

Wikipedia definieert het begrip vrijheid als “de mogelijkheid om naar eigen wil te handelen. In maatschappelijke zin behelst het de mogelijkheid van groepen en individuen om deel te nemen aan het maatschappelijke, economische en politieke verkeer. Het is  een van de belangrijkste maatschappelijke waarden geworden, met een groot aantal verschillende interpretaties.

Negatief en positief
Er kan onderscheid gemaakt worden tussen negatieve en positieve vrijheid. Negatief en positief drukken hierbij geen waardeoordeel uit, maar geven aan of het gaat om vrijheid die ontstaat door de afwezigheid van iets of door de aanwezigheid van iets.
Negatieve vrijheid is de ‘vrijheid van invloed van anderen’. Deze vrijheid houdt verband met vrijheid en bevrijding, bijvoorbeeld van dwang, van overheersing, ziektes en waandenkbeelden.
Positieve vrijheid is de ‘vrijheid tot het inzetten van je eigen vermogen’. Het is de mogelijkheid om te kiezen en het eigen leven in te richten. Dit is de vrijheid waar men het over heeft wanneer het gaat over de vrije wil.

Verantwoordelijkheid en kennis
Positieve en negatieve vrijheid hangen samen. Positieve vrijheid is niet mogelijk wanneer negatieve vrijheid ontbreekt. Anderzijds is negatieve vrijheid weinig zinvol wanneer positieve vrijheid niet nagestreefd wordt. Beide vormen van vrijheid lijken op een Januskop waarvan het ene gezicht naar het verleden en het andere naar de toekomst gericht is. Vrijheid gaat altijd samen met verantwoordelijkheid. Wie vrijheid heeft om te kiezen, heeft een verantwoordelijkheid om het beste alternatief te kiezen. Het beste alternatief kan men bepalen door kennis te vergaren over hoe de wereld is en hoe men zelf is.

Politieke vrijheid
Politieke vrijheid is de vrijheid die burgers genieten ten opzichte van de staat. Deze kent opnieuw negatieve en positieve versies: vrijheid van overheidsbemoeienis tegenover vrijheid om als burger vorm te geven aan bestuur en maatschappij. Grondrechten en mensenrechten worden gezien als waarborg voor politieke vrijheid. Politieke vrijheden worden vaak opgenomen in de grondwet van een land. Voorbeelden van politieke vrijheden zijn:
– de vrijheid van godsdienst;
– de vrijheid van meningsuiting;
– de vrijheid van de pers;
– de vrijheid van vereniging en vergadering”.
– de onaantastbaarheid van het lichaam.

Middenveld
Pieter Omtzigt beschrijft de noodzaak van een vrij maatschappelijk middenveld in zijn boek
Een Nieuw Maatschappelijk Contract’:
“Het maatschappelijk middenveld was oorspronkelijk goed geworteld als het geheel van groepen burgers die zich los van de staat organiseerden.
Zo zijn in Nederland scholen, ziekenhuizen, woningbouwverenigingen, sportverenigingen, voetbalclubs en zelfs universiteiten onafhankelijk van de staat opgericht. Deze wortels zijn inmiddels verdwenen en in veel gevallen vervangen door een subsidierelatie met de overheid., die leidt tot afhankelijkheid. Het maatschappelijk middenveld is kortom te veel vervlochten geraakt met de overheid.

De baas
Het zou daarom goed zijn als bijvoorbeeld woningbouwcoöperaties en verpleeghuizen weer mogelijk zelfstandige verenigingen worden, waarvan mensen lid kunnen zijn. Dan zijn de leden de baas en dat is een stuk effectiever dan inspraak die genegeerd wordt door bestuurders of een anonieme stichting. De leden nemen dan feitelijk de positie van de professionele toezichthouders weer over.

Geen subsidie
Het mooist zou zijn als een aantal organisaties er bewust voor kiest om geen subsidie meer te verwerven. Dat betekent dan wel dat er relatief royale fiscale vrijstellingen moeten blijven voor goede doelen. Om dat in stand te houden dient er beter toezicht te komen op goede doelen (ANBI’S), bijvoorbeeld door een charity board zoals in het Verenigd Koninkrijk. Giften uit onvrije landen moeten verboden worden. En goede doelen die tegen de Grondwet ingaan, verliezen natuurlijk onmiddellijk hun status als zijnde een goed doel.

Het moeilijkste stuk
Een levendig en onafhankelijk middenveld creëren is waarschijnlijk het moeilijkste stuk van het sociaal contract, omdat burgers echt tegenspraak kunnen bieden. De overheid komt gauw weer in de verleiding om het maatschappelijk middenveld te subsidiëren en zodanig mee te laten draaien dat het bijna weer onderdeel wordt van de overheid in plaats van een onderdeel van de samenleving te blijven.

Vrije pers
De vrije, onafhankelijke pers speelt eveneens een bijzondere en cruciale rol in de democratie. De pers is een waakhond voor misstanden en controleert dus ook de politici. De politiek gaat niet over de pers. Maar het is onwenselijk dat een groot deel van de Nederlandse journalistiek in buitenlandse handen is. Neigingen om de pers te subsidiëren dienen onderdrukt te worden, omdat zij dan afhankelijk wordt van de regering die zij moet controleren. Maar in een tijd van teruglopende abonnementen is het wel een zorg dat die onafhankelijke nationale pers het zo lastig heeft”. Aldus Pieter Omtzigt.

Niet vanzelfsprekend
Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Er zijn oorlogen voor gevoerd. Er worden oorlogen voor gevoerd. Een vriend tipte de film ‘Das schweigende klassenzimmer’
(klik-link-you-tube). Ook als boek verkrijgbaar.
Boek: ‘Das schweigende klassenzimmer. Door hem gebruikt bij lessen op een middelbare school. Niets aan toe te voegen, …….. (Hier bedoeld als voorbeeld om gedachten te kunnen wisselen maar zeker ook als echte aanrader). Tja, voor ieders eigen, vrije, gedachten. 

Wat denk jij er van? Hoe zie jij ‘vrijheid’? Gaat het goed met ‘de vrijheid’, of moet er wat gebeuren?

Abonneren / deelnemen (klik-link)