Categoriearchief: Respect

Respect Online #38: Verlies van tijd.

Een bericht zoals verzonden aan de leden van de Tweede Kamer.

Sinds wanneer is de waarheid een systeemrisico?”.

Aan de leden van de Tweede Kamer,
Geachte heer, mevrouw,

Dank
U, met u de overheid, staat voor grote uitdagingen. Hartelijk dank dat u de berichten van deze zijde steeds tot u neemt en er ook op reageert. Dat zal zeker niet meevallen met een grote stroom aan informatie en meningen die u moet verwerken. Er zijn steeds meer aanleidingen om een toename van uw ‘overload’ te kunnen begrijpen. Met ook steeds meer druk en spanningen. Dank u, nogmaals. Respect!

Issues
Het gaat steeds ergens om. Een centrale vraag kan zijn of u ‘daar zit’ om u te kunnen inzetten voor bepaalde waarde en normen, het geld, of macht? Wat denkt u dat men van u daarbij bedenkt? Het lukt de overheid niet allemaal zo met de bekende zaken zoals:

  • de toeslagenaffaire;
  • met de woekerpolissen;
  • de pensioenen;
  • het integratiebeleid;
  • het klimaat;
  • Groningen;
  • corona;
  • de gezondheidszorg;
  • het wonen;
  • het onderwijs;
  • de veiligheid;
  • enzovoort.
    Het opsommen van zo’n rijtje is als het slaan van een bewusteloze.

Organisatie
Ten opzichte van de georganiseerde misdaad heeft de overheid een nadeel: erg georganiseerd lijkt het allemaal niet. Men praat wel over samenwerken, maar met de huidige formatieperikelen blijkt men nog maar nauwelijks – tot niet – tot een verdeling van de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden in staat.

Druk
Het is iets meer dan een hypothese dat u te druk bent met u zelf en met elkaar om (nog) signalen uit de samenleving op te vangen. Er is al veel over gezegd en geschreven, uiteindelijk zitten er toch structuren en lijnen in, die kunnen worden toepast in modelstudies. Als voorbeelden: in het klein bijvoorbeeld de kennelijk gelegaliseerde misleiding bij de Consumentenbond met een voorzitter van de Raad van Bestuur in het dossier aan de zijlijn, buiten het veld. Wat groter: de niet door toezichthouders gecorrigeerde verzekeraars, almachtig in juridificaties. (Waarop op korte termijn wel voortgezette initiatieven zullen volgen, uit ‘het dossier’ resulterend). Het zijn maar voorbeelden van dossiers.

Keuzes
Niet alleen bij de bovengenoemde collectieve zaken, maar uiteindelijk bij zoveel individuen van ondernemers, tot gezinnen en enkelingen zoals, tja sorry, een Dascha zien we nu dat zelfs, en misschien wel juist, er blijkbaar redenen zijn voor de overheid er toe te besluiten over te gaan te kiezen voor het misleiden, bedriegen, bedreigen, frauderen, valsheid in geschrifte, verduisteren, het framen van het tegengeluid. Ga er maar aan staan, als Tweede Kamer.

Bedreigingen
U moet onder druk van toenemende bedreigingen, onmogelijke verwachtingspatronen, een gebrek aan middelen, boterzachte tegenmacht er maar iets van zien te maken. En dat terwijl de organisatie van de overheid, in tegenstelling tot de misdaad, er maar niet lijkt te komen.

Spel
Bedreigingen vanuit het systeem moet het individu helaas dagelijks ervaren. U dus ook.
Al eerder gezegd: “Ze spelen een spel, ze spelen het spel dat ze geen spel spelen. Als je niet mee doet word je verstoten, als je wel mee doet: word je gek”. Met mijn onderzoek, naar de feiten, in het woekerpolisdossier, het pensioendossier, en met die ervaring ook het (bijna) perfecte moorddossier van Dascha is onomstotelijk duidelijk geworden dat het voor een teamverband – zoals uw Tweede Kamer – van belang is dat er een afstemming blijft ten aanzien van de systeemanalyses en de daaruit volgende methodologie. Dan klinkt het veel gehoorde ‘uit onderzoek blijkt’ ten minste niet als een uiting onder invloed van inflatie. Als belangen die meningen bepalen.

Angst
Als het systeem zijn zin niet krijgt verandert het de spelregels, dat is gewoon een natuurwet. Door de bovengenoemde onderzoeken ben ik, helaas, in aanraking gekomen met informatie over nieuwe vormen van bedreigingen als transities van de reeds bestaande. Het gaat heel anders worden, nog meer dichterbij. We zitten nu in een fase waarbij de samenleving dreigt te desintegreren door het over en weer, door gepolariseerde groepen, instrumentaliseren van geïndividualiseerde en geïsoleerde angst. Bij bijvoorbeeld het corona fenomeen is nog een rationele inhibitie mogelijk maar die lijkt, door – het is een mening: door het niet luisteren naar elkaar, het wederzijds niet ontvangen en alleen maar zenden – belanghebbende vooringenomenheden te worden uitgeschakeld. Met alle traumatiserende gevolgen voor de partijen over en weer.

Reflexen
Zoals gezegd: de misdaad is georganiseerd, de overheid toont dat beeld niet. De misdaad past zich aan, waarbij de overheid steeds bezig is zich zelf verder te verliezen. Het spel ontwikkelt zich door, als de kloven zich blijven verdiepen, wat nu lijkt te gaan gebeuren. Helaas heb ik kunnen vernemen, door contacten die meer van de werkelijkheid laten zien, dat er vormen van acties worden ontwikkeld waarbij enige vorm van rationele inhibitie is uitgesloten. Deze acties hebben een dusdanige aard dat er een veel diepere impact zal plaatsvinden in het limbisch systeem, misschien zelfs tot niet veel hoger dan de hersenstam: de acties zullen slechts en alleen al slagen omdat het op niets meer en minder aankomt dan het oproepen van niet verhinderbare reflexen. Vandaar mijn, hier herhaalde verzoek, in de gelegenheid geholpen te worden in contact te kunnen komen met de NCTV.

Het onvoorstelbare
Het is te hopen dat u, als Tweede Kamer, als Tweede-Kamer-lid, zich over het onvoorstelbare (zoals een perfecte moord, een perfecte terreuraanslag) laat informeren. Die komt niet van bovenaf, maar van onderaf: waarop het nieuwe model acties zich richt. Als er niet naar elkaar geluisterd gaat worden dan heeft het aanstaande debat van komende dinsdag geen enkele zin. Net zoveel zin als een kabinetsformatie die met net zoveel van het zelfde aan onderling chagrijn, met niet alleen de parlementaire enquêtes als handwapens, de kortste weg vormen naar het ravijn. Het is verloren tijd.

Het leven delen is een keuze.

Deelnemen.

Respect Online #34: ……….. De rechter schaamt zich

Bron: CBS

Het leven
Tussen de geboorte en de dood brengen wij ons leven door in ‘ons Nederland’, een deeltje van onze wereld. Zie hier boven cijfers van het CBS: op een doorsnee dag gebeurt er heel wat. Van dag naar week, van week naar maand, van maanden naar jaren, je moet er zelf wat van maken. Hoe en wat, dat ligt voor een groot deel aan je zelf. Met in je omgeving je gezin, de familie, de school, het werk, de buurt waarin je leeft en in verschillende vormen de overheid. Je hebt rechten en plichten en de overheid richt daartoe een rechtsstaat in om je aan je verantwoordelijkheden te houden en je te beschermen en te helpen als het nodig is.

De rechtsstaat, ….. een modewoord?
De zekerheden die de overheid kan verankeren lijken geen vanzelfsprekenheid (meer). De politicoloog Harry Starren constateert (op LinkedIn): “Het is gezien en niet onopgemerkt gebleven. Ook internationaal. Human Right Watch kapittelde ons
(RG: Nederland) reeds over het functioneren van de rechtsstaat, een VN rapport maakte gewag van institutioneel racisme, een VN rapporteur wees er op dat het grondrecht rond wonen niet wordt waargemaakt, de OECD wees op het ontbreken van waarborgen (regels) rond lobbyen en partijfinanciering, het IMF wees een eerder kabinet er op dat de budgettaire ruimte die de Nederlandse begroting had niet werd benut, de Europese unie wijst ons op het structureel overschrijden (overschot) van de betalingsbalans boven de norm (en het ontbreken van daarop gericht beleid). Nu komt de Raad van Europa met een kritisch rapport. Is ons zelfbeeld aan herziening toe?”. Aldus vraagt Harry Starren zich af.

Raad van Europa (RvE) vindt dat Nederland politieke cultuur moet veranderen
Bron NU.NL, 12 oktober 2021: “De Nederlandse politiek moet verregaande hervormingen doorvoeren om een toekomstig schandaal zoals de toeslagenaffaire te voorkomen. Dat staat in een nog ongepubliceerd rapport van de Raad van Europa (RvE) over de democratie en rechtspraak in Nederland, waar RTL Nieuws en Trouw over schrijven. De Venetiëcommissie van de RvE schreef op verzoek van de Tweede Kamer en naar aanleiding van de toeslagenaffaire een rapport over de rechtsbescherming in Nederland. RTL Nieuws en Trouw kregen alvast inzage in de aanbevelingen in het vertrouwelijke rapport.

RvE
De RvE is een internationale organisatie bestaande uit 47 Europese landen, die erop gericht is om de democratie, mensenrechten en de rechtsstaat te verbeteren. Het is niet de eerste keer dat de Venetiëcommissie van de RvE harde kritiek uit op de politieke cultuur in een Europees land. Malta, Polen en Hongarije werden eerder al stevig aangepakt vanwege hun bestuurscultuur.

Politieke cultuur
In het rapport wordt hard uitgehaald naar de huidige politieke cultuur in ons land. Zo is er forse kritiek op het achterhouden van informatie voor Kamerleden en het hinderen en tegenwerken van parlementariërs van coalitiepartijen. De commissie doelt hiermee op de kritiek en tegenwerking die toenmalig CDA’er Pieter Omtzigt binnen zijn fractie te verduren kreeg toen hij zich in het toeslagendossier vastbeet. Tijdens de ministerraad werd door bewindspersonen geregeld over zijn optredens geklaagd. Door het toeslagenschandaal werden tienduizenden ouders door de Belastingdienst onterecht als fraudeur bestempeld en moesten zij soms voor de kleinste fouten enorme bedragen terugbetalen.

Betere positie parlement
Verder moet de positie van het parlement en individuele Kamerleden worden versterkt, vindt de RvE. Het informatierecht moet beter en ook zouden Kamerleden en parlementaire commissies meer geld en ondersteuning moeten krijgen. Daarnaast zou een minderheid in de Kamer in de toekomst voldoende moeten zijn om hoorzittingen of een parlementair onderzoek te starten.

Tapijt
Kritische geluiden over het regeringsbeleid moeten niet onder het tapijt geveegd worden, maar juist op het hoogste niveau worden behandeld, stelt de RvE. Verder moeten burgers beter worden geholpen als zij klachten hebben over overheidsinstanties en zouden die neutraal moeten worden behandeld.

Alles of niets
Volgens RTL Nieuws en Trouw uit de Venetiëcommissie ook kritiek op de rol van Kamerleden bij de totstandkoming van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir), die bijdroeg aan de ‘alles-of-niets-aanpak’ in het toeslagenschandaal. De parlementariërs zouden daarbij onvoldoende hebben gelet op de basisprincipes van behoorlijk bestuur, zoals redelijkheid en billijkheid. In nieuwe wetgeving zouden die principes moeten worden opgenomen, zodat uitvoeringsorganisaties van wetten kunnen afwijken als die burgers onevenredig hard raken.

Hulp van buiten
Het demissionaire kabinet kondigde in januari, na het aftreden naar aanleiding van het rapport Ongekend onrecht, verschillende hervormingen aan. De Venetiëcommissie zegt er vertrouwen in te hebben dat die zullen leiden tot een verbetering van de huidige bestuurscultuur. De commissie zegt Nederland bij die hervormingen te willen ondersteunen”. Aldus uit NU.NL over de visie van de RvE. Naast de toeslagenaffaire nog enkele voorbeelden:

Woekerpolis
De woekerpolisaffaire is de verzamelnaam van de ophef rond Nederlandse beleggingsverzekeringen ontstaan in 2006.  De woekerpolisaffaire kwam aan het licht in 2006 door een onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarin geconstateerd werd dat er veel mis was met beleggingsverzekeringen. Deze verzekeringen bleken complex en relatief duur te zijn. Ook ondervonden verzekerden bij veel beleggingsverzekeringen groot financieel nadeel bij tussentijdse beëindiging, en zouden de verzekeraars hierover onvoldoende duidelijkheid geven. Daarnaast werden er veel gebreken aangetroffen met betrekking tot de overige informatie bij de polissen. Volgens de AFM waren er in 2018 waarschijnlijk nog zo’n 2 miljoen lopende woekerpolissen. Volgens schattingen zijn er sinds ‘de jaren 90’ zo’n 7 miljoen verkocht.

Hoge Raad
Momenteel is er een procedure gaande bij de Hoge raad waarbij vragen voor liggen betreffende de transparantie en informatieverplichtingen van verzekeraars. Juridisch gezien allemaal heel ingewikkeld lijkende teksten maar als je kan rekenen kan het heel eenvoudig blijken als je wil begrijpen waar de zogenaamde ‘indirecte transparantie toe kan leiden’. (Een bescheiden sommetje: “Stel je hebt op 1 januari van een jaar 100 euro in een potje gestopt. Aan het eind van dat jaar is het rendement 50% negatief. Het jaar daarop is het rendement 60% positief. De vraag: wat heb je aan het einde van het tweede jaar in je potje en wat is je gemiddeld rendement geweest?”)1. Benieuwd of de Hoge Raad ook over ‘het kunnen rekenen wil nadenken’. De Advocaat Generaal heeft net enkele dagen geleden zijn advies uitgebracht. Waarover meer in de volgende Respect Online / Telegraafsma.

Woekerpensioen
Ook bij de pensioenen spelen transparantie en communicatie een essentiële rol. Gaat het bij de woekerpolissen om zo’n 4 miljoen betrokken huishoudens, de pensioenen raken praktisch alle denkbare voordeuren. Van consumenten, werknemers en werkgevers. De omvang van de totale pensioenreserveringen en uitkerende belangen is hallucinant, om zoveel geld gaat het. De vraag is of de systemen en organisaties die bij het beheer en de uitvoering betrokken zijn de betrokken kosten werkelijk moeten maken om hun taken te kunnen uitvoeren. Passende kosten-grondslagen relateren aan de werkzaamheden, niet aan de saldi op de rekeningen.

Groningen
Met elkaar hebben we genoten van de warmte ‘uit Groningen’. Helaas blijkt het naar boven halen van het gas aardbevingen te kunnen veroorzaken. Er zijn er ook die een klimaatcrisis voor de ogen zien. CO-2-stijgingen worden gezien als een grensoverschrijdend, wereldwijd, vraagstuk. Boeren en ‘buitenlui’ worden als betrokkenen gezien. De belangen zijn groot, allesomvattend en gaan van klein (de woningbezitter in de aardbevingsgebieden) naar groot (de energiemultinational). Je ziet het ook aan de mensen, het lijkt een spel: “Ze spelen een spel, ze spelen het spel geen spel te spelen. Als je niet mee doet word je verstoten, als je wel mee doet word je gek”.

Systemen
De overheid is een systeem, de school is een systeem, bij de baas gaat het om systemen, de politiek is een systeem, enzovoort. Het individu is een radertje in het systeem. Het individu heeft zijn of haar leefwereld ter beschikking om in te ademen en te doen. Groepen vormen met elkaar bovenwerelden en onderwerelden: er tussen in ……. allemaal kloven. Machten en wel of niet tegenmachten. Het individu wil overleven en als het even kan tot zijn recht komen. Het systeem wil zichzelf handhaven en ook zijn macht(en) versterken. Iedereen is uit op lijfsbehoud. Wordt dat ingewikkeld dan worden de zaken even op de spits gedreven om vervolgens tot onderhandelingen te komen: “zij dronken een glas, pisten een plas en alles bleef zoals het was”.

Transities
Soms echter kan het niet blijven zoals het was. De schade is te groot of wordt met zekerheid alleen maar groter: de dood maakt een gebeuren niet omkeerbaar, de weerzin van de meerderheid wordt te groot, de leugen is daadwerkelijk door de waarheid ingehaald, bij het onderhandelen blijkt de compensatie niet te bepalen, enzovoort. Situaties die je voor altijd wil voorkomen: het is onvermijdelijk de boel zal echt moeten veranderen. Zoals nu met ons wankele rechtssysteem. De voorbeelden zijn er al: zoals met de een analyse van Bestuursrechters (zie hier onder) die met schaamte terugzien op de oordelen die zijn gegeven in het toeslagendrama. Hoe triest is het eigen wel niet dat er hulp van buiten Nederland, door de Raad van Europa, wordt aangeboden om hier de rechtsstaat te ‘helpen genezen’.

Kwaliteit wetgeving
De top-down is de verbinding met de ‘bottom-up’ kwijtgeraakt. Loopt het uit de hand, dan zegt men aan de top even sorry, en dat was het dan. Zonder dat er iets verandert. Bovenstaande voorbeelden spreken daarvan. Nu zelfs de rechters met schaamte op hun werk terug zien, we schikkingen zien met over en weer zwijgplichten heeft en doofpotten vormt, het buitenland toekijkt en ingrijpt, de vraagstukken van steeds grotere omvang zijn, het is zover: we staan op een kantelpunt. Gaat het nu wel of niet echt veranderen? Waar gaan we met z’n allen naar toe? Neemt de Tweede Kamer straks moties aan die ook uitgevoerd gaan worden, telt de grondwet nog, zijn onze wetten van een dergelijke kwaliteit dat ze ook kunnen worden gehandhaafd?

Respect
Praten over de rechtsstaat is als het spreken met reeksen van modewoorden. Vrijheid, gelijkheid, broederschap, rechtszekerheid ……….  en last but not least: respect. Van deze kant is het verzoek eenvoudig: laten we – met elkaar – respect online brengen (klik link). Door met elkaar in gesprek te gaan. Gewoon tegen kostprijs, dus helemaal duidelijk: zonder verdienmodel. Als een vereniging met leden. We beginnen gewoon een beweging, de respect beweging. Om te veranderen wat moet veranderen, om het leven met elkaar te kunnen blijven delen.

Persoonlijke noot: een kind
Ik heb er lang over nagedacht. De doelstelling van Respect Online is alleen gericht op het algemeen belang, toch geef ik je een voorbeeldcasus ter kennisname. Juist ook om te laten zien dat verschillende systemen vergelijkbaar ‘systematisch’ kunnen functioneren. Onder uitdrukkelijk bijzondere omstandigheden is er een meisje van 16 overleden. De politie behandelt haar zaak nu in het kader van een interne richtlijn als ‘een (bijna) perfecte moord’, in een boekje en nog steeds met ernstige onderzoekdistorsies helaas. Het boekje spreekt over meerdere en andere zaken waardoor er een nadrukkelijk belang ontstaat. Betreffende o.a. de organisatie van de politie (vergelijk ‘Fijnaut’) en de integriteit van het Openbaar Ministerie (vergelijk ‘Fokkens’). Met het meisje (nog slechts) als voorbeeld heb ik de Tweede Kamer gevraagd na te denken over de toepasselijke procedures. Als je een mailtje stuurt met je gegevens kan ik dit schrijven aan de Tweede Kamer met je delen, dat gebeurt dan ‘beheerst’. Het verzoek aan jou is dan ook daar ‘gepast’ en met begrip voor het algemeen belang mee om te gaan.. Om een leven, om het leven, met elkaar te blijven delen.

Bestuursrechters
In reactie op de toeslagenaffaire en de rol van de bestuursrechter daarin, stelde het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht (een landelijk overlegorgaan van bestuursrechters) een werkgroep in om te reflecteren op hoe bestuursrechters kinderopvangtoeslagzaken hebben behandeld. De werkgroep vroeg meer dan 100 rechters en juridisch medewerkers naar hun ervaringen en hun visie op de toekomst. Ook werd gesproken met betrokken ouders, advocaten en medewerkers van de Belastingdienst. Daarnaast zijn rechterlijke uitspraken uit de periode van 2010 tot en met 2019 uitgebreid geanalyseerd.

Rechtsbescherming individu
De parlementaire ondervragingscommissie die onderzoek deed naar de toeslagenaffaire concludeerde ook al eind vorig jaar dat bestuursrechters de betrokken ouders niet de rechtsbescherming hebben geboden die nodig was. Volgens de  bestuursrechters nu dus is de conclusie dat als een hoger-beroepsrechter de wet op een bepaalde manier uitlegt, lagere rechters zich vrijer moeten voelen om hier tegenin te gaan. Om onrecht in de toekomst te voorkomen moet volgens deze rechters in vergelijkbare zaken de rechtsbescherming van het individu belangrijker zijn dan het waarborgen van rechtseenheid en rechtszekerheid.

Graag je meedenken: op de lijn Regering, Parlement, Rechtelijke macht, Uitvoering en Handhaving, waar gaat het volgens jou mis?


1
Na twee jaar heb je € 80 in je pot (20 € verlies) en een gemiddeld rendement van PLUS 5%. Indirecte transparantie heet dat.
En dat mag (nog) in Nederland.

Respect Online #33: ‘Bloeden’

Een ongeluk zit in een klein hoekje. Het kan zo maar gebeuren dat je je in je vingers snijdt. Het is dan maar te hopen dat het bloeden snel stopt en dat niemand je gunt dat het blijft bloeden. De Tweede Kamer verkiezingen van maart dit jaar hebben nog niet tot een nieuwe regering geleid. De verkiezingen waren het gevolg van een verloren vertrouwen in de regering na ‘een aantal ongelukken’. Om tot een nieuw Kabinet te komen hebben verschillende informateurs de nodige (voor)onderzoeken gedaan.

De heer J.W. Remkes
De meest recente informateur, de heer J.W. Remkes heeft verslag gedaan van zijn informatiewerkzaamheden om te komen tot een nieuw Kabinet, een nieuwe regering. Hij is begonnen met “het onderzoeken van mogelijkheden voor een minderheidscoalitie uit een nader te bepalen combinatie van VVD, D66 en CDA, waarbij deze minderheidscoalitie een constructieve en vruchtbare samenwerking moet zoeken met de Staten-Generaal”. Dat heeft niet tot een resultaat geleid.

De heer Remkes schrijft in zijn verslag ook:
Nieuwe bestuurscultuur
“Gedurende het proces “steunden alle fractievoorzitters het brede draagvlak voor een nieuwe bestuurscultuur en konden zij zich vinden in een concrete invulling hiervan door een beknopt regeerakkoord  en de verdere uitwerking hiervan  door de kandidaat-ministers in een regeerprogramma”.

Zelfde coalitie
Uiteindelijk kwam er toch een resultaat van de ‘informatieronde Remkes’: “Het beoogde kabinet zal berusten op een coalitie van de fracties van VVD, D66, CDA en ChristenUnie met een beknopt regeerakkoord over de doelen van (financieel en fiscaal) beleid binnen welk kader door de kandidaat-ministers een regeerprogramma met instrumenten om de doelen te bereiken wordt gemaakt dat wordt vastgesteld in het constituerend beraad en vervolgens ongewijzigd wordt overgenomen door de ministerraad”.
Een voortzetting van ‘de oude coalitie’ dus.

Breed draagvlak
“In aanvulling op het voorgaande is het mijn overtuiging dat er een breed draagvlak is om op deze wijze een belangrijke bijdrage te leveren aan een nieuwe bestuurscultuur en bestuurlijke vernieuwing die door het nieuwe kabinet ook op andere punten verder zullen worden uitgewerkt, waaronder wezenlijke aanpassingen in de verhouding tussen overheid en burgers met inbegrip van wijzigingen in wet- en regelgeving en nieuwe vormen van participatie. Het kabinet zal verder op basis van het regeerakkoord en regeerprogramma, met gebruikmaking van verschillende analyses en rapporten van maatschappelijke organisaties en deskundigen, nieuw beleid ontwikkelen en daaraan uitvoering geven op belangrijke gebieden als het klimaat, economie en innovatie, de stikstofproblematiek, het onderwijs, kansengelijkheid, de arbeidsmarkt en (internationale) veiligheid”. Aldus de informateur, de heer Johan Remkes.

Sorry?
De informateur heeft er dus vertrouwen in dat “er een breed draagvlak is om op deze wijze een belangrijke bijdrage te leveren aan een nieuwe bestuurscultuur en bestuurlijke vernieuwing”. Het is niet helemaal duidelijk waarop dit vertrouwen is gebaseerd, dus we zien het graag als een belofte. De erfenissen uit het verleden, zoals de toeslagenaffaire, zullen met de aanstaande parlementaire enquêtes directe toetsstenen zijn voor de daadwerkelijke realisatie van die nieuwe bestuurscultuur. Alleen maar sorry zeggen zal daarbij niet genoeg zijn. Rechtvaardigheid vraagt om meer dan dat. Hoe gaat het nemen van verantwoordelijkheid er uit zien? Komen de (grond)rechten en plichten, met de machten en tegenmachten, weer met elkaar in evenwicht?

Pieter Omtzigt schrijft in zijn boek ‘Een nieuw sociaal contract’ het volgende’:
“Het belang van machtsevenwicht in de rechtsstaat.
‘Rechtvaardigheid is de houding krachtens welke iemand met standvastige en bestendige wil aan ieder zijn rechten toekent’, zo stelde ooit de filosoof en theoloog Thomas van Aquino (1125-1274). Zijn definitie van rechtvaardigheid was zeker niet nieuw maar ontleende hij aan het Romeinse recht. Via de Romeinen en via onder andere Plato, Aristoteles, Cicero en Augustinus is deze gedachte van het suum cuique tribuere –‘ieder het zijne toebedelen’ – gaandeweg gemeengoed geworden in de westerse traditie. De publieke rechtvaardigheid vormt de basisnorm voor het maatschappelijke en politieke leven en is een kernwaarde van onze moderne rechtsstaat. Want in een rechtvaardige samenleving behoren de gelijke rechten van iedere burger ook tegenover de overheid gewaarborgd te zijn. Voor iedereen geldt immers hetzelfde recht en ieder dient zich aan het recht te houden: burgers, organisaties en overheid.

Grondbeginselen
In de rechtsstaat heeft de overheid bijzonder veel macht. Deze macht ontvangt zij van de burgers, om zo in de noodzakelijke, gemeenschappelijke behoeften te voorzien. De overheid is er kortom niet voor zichzelf maar voor de burger, en juist dat legitimeert haar macht, binnen de grenzen van het recht. Deze impliciete afspraak tussen overheid en samenleving – of te wel het sociaal contract – zorgt ervoor dat de macht van de overheid ook alleen voor het doel van het publieke recht wordt aangewend, en niet voor iets anders. Het contract staat dus model voor een vertrouwensbasis. Maar hoe kunnen we er als samenleving op vertrouwen dat het sociaal contract ook daadwerkelijk wordt nageleefd en burgers beschermd zijn tegen potentieel machtsmisbruik door de staat? Het antwoord is: door de rule of law, door de waarborging van de grondrechten en door echt werk te maken van de machtenscheiding: macht en tegenmacht, checks-and-balances. Dit zijn de drie grondbeginselen van de rechtsstaat.

Trias politica

Onze rechtsstaat is gebouwd op het principe dat het iedere macht begrensd wordt, ook de macht van de staat. Dit gebeurt onder meer door overheidsmacht te spreiden over verschillende organisaties, die in een bepaald evenwicht tot elkaar staan. Deze machtenscheiding voorkomt dat de staatsmacht de burger blootstelt aan willekeur van de overheid. Aan de basis van dit beginsel van machtenscheiding staan de ideeën van de Franse sociaal en politiek filosoof Charles Montesquieu (1689-1755). Zijn driemachtenscheiding, de trias politica, heeft de staatinrichting van veel westerse landen beïnvloed, waaronder die van Nederland, en houdt in dat de macht in een land verdeeld moet zijn tussen een wetgevende macht, een uitvoerende macht en een rechtsprekende macht. Deze drie machten kunnen niet zonder elkaar, het zijn de drie pijlers van elke rechtsstaat. Wel dienen zij onafhankelijk van elkaar werkzaam te zijn en elkaars werking te controleren. Van een zuivere machtenscheiding is echter nooit sprake, eerder van een systeem van checks-and-balances dat ervoor zorgt dat het evenwicht tussen de drie staatsmachten in stand wordt gehouden.

Machtsevenwicht?
Evenwicht is dus cruciaal en vormt de essentie van de trias politica. In Nederland is de wetgevende macht niet strikt gescheiden van de uitvoerende macht, omdat de uitvoerende macht, de regering, ook wetgevende taken heeft. Het machtsevenwicht is mede hierdoor altijd wat kwetsbaarder geweest. De laatste jaren is het machtsevenwicht echter aan ernstige erosie onderhevig.

Betere rechtsbescherming, vooral bij het bestuursrecht
De getroffen ouders in de toeslagenaffaire hadden procedureel geen schijn van kans: hun werd niet verteld welke stukken ze moesten inleveren om aan te tonen dat zij recht hadden op de toeslag. Bezwaren werden vaak pas na achttien maanden behandeld. En volgens de wet hadden de toeslagen niet eens vooraf stopgezet mogen worden. Toch vingen zet bot bij de Afdeling Bestuursrecht van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter, die juist bescherming moet bieden tegen overheidshandelen. Het bestuursrecht is een steile klim geworden voor de eenzame burger die zonder veel bijstand de hele weg tegen de machtige overheid met diepe zakken moet procederen.

Getouwtrek
Al in maart 2019 nam de Kamer met algemene stemmen mijn motie aan voor een advies over de praktische rechtsbescherming voor burgers en kleine  bedrijven bij de Belastingdienst. De regering zag aanvankelijk het probleem niet zo. Pas na veel getouwtrek kwam er een jaar later een commissie. Het advies van deze commissie is nu bijna klaar.

Bescherming van burgers
Naar aanleiding van het rapport van de commissie-Van Dam uit december 2020 hebben we ook om een advies gevraagd bij de gezaghebbende Venetiëcommissie. Dat advies zal gaan over de bescherming van burgers in het bestuursrecht en tevens gaan over de vraag of er genoeg macht en tegenmacht is in Nederland. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State is formeel een onderdeel van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering. Er zijn veel oud-ministers en -staatssecretarissen lid van. De vraag kan gesteld worden in hoeverre de Afdeling zich onafhankelijk genoeg opstelt ten opzichte van de uitvoerende overheid. In de kinderopvangtoeslagzaken is hiervan niet of te weinig gebleken”. Aldus Pieter Omtzigt.

Motivatie
Een vraag kan zijn wat alle betrokkenen motiveert om ‘aan het spel deel te nemen’? Welke doelen streeft men na? Naast de vanzelfsprekende doelen voor degenen die worden vertegenwoordigd, zoals het verwezenlijken van partijprogramma’s, zullen er persoonlijke motieven zijn. Bijvoorbeeld: ‘is men ‘macht-gedreven’, ‘geld-gedreven’, en/of ‘waarden-gedreven’?.

De onderste steen boven
We gaan zien hoe het bloeden gestopt gaat worden en of ook de littekens zullen herstellen. Hoe we gezond weer verder kunnen. Als de wonden kunnen herstellen is er inderdaad weer een mogelijkheid het leven met elkaar te delen. De vernieuwingen laten dan de transitie zien van het oude naar het nieuwe, de toekomst. Spannend wordt dat met alle bagage en herinneringen die over de grenzen worden meegenomen. Transparantie zal daarbij een belangrijk woord van betekenis blijken gedurende de omvangrijke transitie. In elk dossier zal de onderste steen naar boven moeten komen. Wij gaan dat volgen: www.deonderstesteenboven.nl.

Er is al vaker gesproken over een sorry-democratie, in het boek :
Sorry-democratie, recente politieke affaires en de ministeriele verantwoordelijkheid
van Ed van Thijn. (Van meer dan 20 jaar geleden, ………).
Bol.com vat samen:
Het lijkt er steeds meer op dat parlementaire kritiek op het kabinet die niet adequaat beantwoord kan worden, kan worden afgekocht met een simpel ‘Het spijt me’ van de minister of staatssecretaris. En dat roept ernstige vragen op. Hoe is het gesteld met het primaat van de politiek en de loyaliteit van de ambtenaren? Kunnen ambtenaren vrijelijk draden spannen om hun bewindslieden te laten struikelen? Raakt de ministeriële verantwoordelijkheid uitgehold en zit het parlement nog wel voldoende op het vinkentouw? Ed van Thijn bekleedt sinds april 1997 de Dr. J.M. den Uylleerstoel aan de Universiteit van Amsterdam en geeft college over de veranderende rol van de. staat en de relatie tussen politiek en bureaucratie. In dit boek presenteert hij samen met zijn studenten een onderzoek naar een aantal affaires van de laatste jaren. Het IRT, korpschef Brinkman, de Iraanse vluchtelingen, Schiphol, Gümüs, Srebrenica, de Bijlmerramp, het Ctsv, de Eurotop, de Herculesramp, Bouterse, het drugsbeleid, Docters van Leeuwen – het zijn stuk voor stuk zaken die veel stof deden opwaaien en waarover in veel gevallen nog niet het laatste woord is gezegd.

Sorry, en dan?
20 jaar geleden werden de laatste woorden dus nog niet gezegd. In de meeste zaken nog steeds niet. Als je alles anders en opnieuw beter gaat doen dan moet je er ook echt voor gaan. De onderste steen boven dus. Wij gaan dat volgen. Er komen meerdere parlementaire enquêtes aan. Naast alle andere gebeurtenissen en ontwikkelingen waarbij een echt begrip en kennis van de feiten van het allergrootste belang zijn. Graag horen wij welke stenen jij ziet!

Deelnemen
Respect ONLINE / De Telegraafsma is de nieuwsbrief behorend bij de website www.respect.eu. Deelnemers en donateurs ontvangen de ‘ONLINE’ direct na het verschijnen in de eigen mailbox.  Jij kan de uitgave van de Respect ONLINE ondersteunen en actief deelnemen aan het ‘Respect-platform’. Dat kan door hier te klikken.
Je donateurschap is daarmee een lidmaatschap voor het verkrijgen van informatie over maatschappelijke onderwerpen en waardevolle belangenbehartiging.
Je bent actief deelnemer: je denkt en doet mee!

Telegraafsma / Respect Online #32: Samen leven

Samen leven, politiek: de basis
(Bron: Parlement.com) De Rijksoverheid maakt beleid, vaardigt wetten uit en ziet toe op naleving. Daarnaast bereidt het Rijk plannen van de regering en het parlement voor. En voert het deze plannen uit. De Rijksoverheid is het onderdeel van de overheid dat op landelijk niveau werkt. Bij het Rijk werken ongeveer 116.000 ambtenaren. Ambtenaren op de 12 ministeries bereiden beleid en wetgeving voor. Bij uitvoerende diensten voeren ambtenaren het beleid uit. Bijvoorbeeld politiemensen, militairen en  inspecteurs.

Missie Rijksoverheid
Naast het motto ‘De Rijksoverheid. Voor Nederland’ heeft het Rijk een missie. Die luidt: ‘De Rijksoverheid werkt aan een rechtvaardige, ondernemende en duurzame samenleving. In onze democratische rechtsstaat is het belangrijk dat mensen en maatschappelijke organisaties zich in vrijheid en veiligheid kunnen ontplooien. (RG: Dat men samen kan leven). Daarvoor zijn keuzes nodig, in Nederland, in Europa, in de wereld. De Rijksoverheid weegt belangen tegen elkaar af, investeert in de toekomst en treedt op als dat nodig is. Dat doet zij met hart voor de publieke zaak, integer en met kennis van zaken’.

De regering
Opvattingen over verantwoordelijkheden van de overheid en hierop aansluitend de regering verschillen tussen personen en ontwikkelen zich in de loop van de tijd. De regering heeft in ieder geval een besturende en handhavende taak. De Grondwet, internationale verdragen en het soort onderwerpen dat in de ministerraad wordt besproken geven een ruwe indicatie wat in de praktijk zoal de verantwoordelijkheden van de regering zijn. Naast een juridische benadering kunnen de verantwoordelijkheden ook in een meer maatschappelijk licht gezien worden.

Maatschappelijke opvattingen
Uit de beleidskeuzes van een regering blijkt waar zij zich zelf in het bijzonder verantwoordelijk voor voelt. Ook het parlement kan het kabinet voor bepaalde zaken verantwoordelijk houden. Wat staatsrechtelijk als overheidsverantwoordelijkheid wordt beschouwd zal uiteindelijk een weerspiegeling zijn van maatschappelijke opvattingen hierover..

Grondwet
Uit de Grondwet vloeit een aantal verantwoordelijkheden voor de overheid en voor de regering voort, zoals op het gebied van de landsverdediging, de handhaving van de openbare orde, sociaal beleid, volksgezondheid en onderwijs.

Internationale verdragen
Uit internationale verdragen kunnen eveneens verantwoordelijkheden voor de overheid voortvloeien. Zo valt te denken aan internationale verdragen waarin eisen worden gesteld aan bijvoorbeeld mensenrechten of uitstoot van broeikasgassen. In het Verdrag van Maastricht zijn, als voorwaarde voor toelating tot de EMU, criteria vastgesteld voor onder andere de toegestane hoogte van de inflatie, het begrotingstekort en de staatsschuld. Het lidmaatschap van de NAVO brengt voor Nederland militaire verplichtingen met zich mee.

Europese richtlijnen
Binnen het kader van de de Europese Unie (EU) worden richtlijnen vastgesteld, die de EU-lidstaten, waaronder Nederland, moeten omzetten in binnenlandse wetgeving. Aangezien ongeveer een derde van de Nederlandse wetgeving voortvloeit uit Europese richtlijnen is omzetting van Europese richtlijnen in Nederlandse wetgeving een belangrijke taak van de regering, evenals het beïnvloeden van de Europese besluitvorming hierover.

Bestuur en handhaving
De regering is verantwoordelijk voor het bestuur van de rijksoverheid, dat wil zeggen de uitvoering van wetgeving en overheidstaken voor zover deze betrekking hebben op de rijksoverheid. Bestuur wordt ook wel omschreven als overheidsactiviteiten die niet te zien zijn als wetgeving of rechtspraak. Na de vuurwerkramp in mei 2000 in Enschede en de cafébrand in Volendam op 1 januari 2001 bestaat er veel belangstelling voor de handhaving van wetgeving.

Nachtwakerstaat
Als de overheidsbemoeienis beperkt blijft tot zaken als handhaving van de openbare orde en landsverdediging, wordt wel gesproken van een nachtwakerstaat. Dit was in de negentiende eeuw goeddeels het geval. Ook was de overheid verantwoordelijk voor het monetaire stelsel, en moest de overheid belasting heffen om de uitvoering van taken te kunnen financieren.

Overheidsbemoeienis
Tegen het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw kwamen daar, in verband met misstanden in de arbeidsomstandigheden en in de huisvesting, verantwoordelijkheden op sociaal-economisch en volkshuisvestingsgebied bij. Ook de overheidsbemoeienis met gezondheidszorg en onderwijs werd steeds groter. In de loop van de twintigste eeuw is de leerplicht verder uitgebreid. Na de Grote Depressie in de jaren 1930 en onder invloed van de ideeën van de Britse econoom John Maynard Keynes ging de overheid zich na de Tweede Wereldoorlog steeds meer bezig houden met het beïnvloeden en sturen van de economie en de conjunctuur. Belastingheffing werd gebruikt voor herverdeling van inkomens, en er werd een steeds uitgebreider sociale zekerheidsstelsel opgebouwd.

Terugtrekkende overheid
Vanaf de jaren 1970 begon de economische ontwikkeling, mede als gevolg van enkele oliecrises, te stagneren. De overheid bleek minder dan verwacht in staat de economie te sturen, de begrotingstekorten en staatsschuld liepen in hoog tempo op, en de belastingen en sociale premies waren zo hoog geworden dat de economische ontwikkeling ernstig werd verstoord en de werkloosheid steeds verder steeg. Vanaf de jaren 1980 is het overheidsingrijpen in de economie daarom afgenomen, en zijn de overheidsfinanciën door middel van bezuinigingen gesaneerd. Toch speelt de overheid nog steeds een belangrijke rol op sociaal-economisch gebied.

Risicomaatschappij
Intussen is de rol van de overheid op andere gebieden juist uitgebreid, zoals bij de inzet van de overheid voor het behoud van het milieu en de natuur. Daarnaast leeft steeds sterker het gevoel dat sprake is van een risicomaatschappij, waarin de overheid de burgers moet beschermen tegen risico’s (bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid) en hen meer moet bijstaan als zij slachtoffer van een ramp zijn geworden. Ook de toenemende vraag naar bescherming van burgers tegen criminaliteit, vandalisme en terrorisme brengt een grotere rol van de overheid met zich mee. (Bron: Parlement.com)

Inrichting van de samenleving, macht en tegenmacht
Het is dus aan de overheid om de samenleving in te richten en te besturen. Aangestuurd door de politiek. De politiek moet ‘vakwerk afleveren’. Dan gaat het steeds beter met de samenleving. Als het lukt. De overheid heeft de macht, de politiek – de democratie – levert de tegenmacht als de verhouding tussen de overheid en de samenleving verslechtert. Onderzoek van Ipsos geeft, per nu, het volgende beeld weer:

Pieter Omtzigt schrijft over het functioneren van de overheid in zijn boek
‘Een nieuw sociaal contract’ het volgende:

“Beter extern toezicht en externe onderzoeken
Signalen van problemen dienen natuurlijk allereerst binnen de overheid zelf herkend, opgepakt en opgelost te worden. Het liefst op een normale manier, maar eventueel ook via een klokkenluidersregeling. Maar naast intern toezicht is er natuurlijk ook bij de overheid extern toezicht. Dat toezicht valt echter vaak onder dezelfde minister, die ook verantwoordelijk is voor de dienst of het ministerie waarop toezicht wordt gehouden.

Onafhankelijkheid
Het is daarom van groot belang dat de onafhankelijkheid van die toezichthouders bij wet vastgelegd wordt, zodat de toezichthouders hun eigen begroting hebben en moeilijk onder druk gezet kunnen worden. De taken van een toezichthouder dienen ook rechtstreeks uit de wet te volgen en het parlement moet de toezichthouder kunnen horen zonder toestemming van de minister. De onafhankelijkheid is nu vaak niet goed genoeg geborgd.

De onderzoeksvraag
Het Nederlandse parlement heeft zelf geen onderzoeksdienst. Dat betekent in de praktijk vaak dat de regering bij misstanden verzocht wordt haar eigen handelen extern te laten onderzoeken. Dit zijn politiek gevoelige onderzoeken en als er forse misstanden zijn, heeft de regering de natuurlijke neiging om de onderzoeksvraag zo te stellen dat een deel van de problemen niet boven water komt. En we hebben gezien dat de onderzoekers niet zomaar openbaar verantwoording willen afleggen. Daarom moeten er nieuwe afdwingbare regels hiervoor komen, waardoor de regering bijvoorbeeld niet meer zelf de onderzoeksvraag kan bepalen, wanneer haar eigen handelen onderwerp van onderzoek is”.

Het werk voor en door de overheid wordt gedaan door ambtenaren, in functie ambtsdragers.
Pieter Omtzigt:
Een professionele en benaderbare ambtelijke dienst
De Nederlandse ambtelijke dienst is professioneel en bestaat uit toegewijde mensen. Een aantal mechanismes leidt er echter toe dat wanneer er iets misgaat, het niet gemakkelijk weer wordt rechtgezet. Dat komt onder andere door slechte wetgeving, rigide uitvoering of te veel reorganisaties, die vaak leiden tot langdurige onzekerheid.

Aanvullende maatregelen
Hier ligt een belangrijke opgave voor de politieke aansturing, maar er is ook een aantal aanvullende maatregelen nodig. Zo dient de algemene bestuursdienst, waarin de topambtenaren zitten, te leiden tot veel minder rotatie van topambtenaren tussen departementen, zonder deze natuurlijk onmogelijk te maken. Daarnaast dienen misstanden gemakkelijker aan het licht te komen. Dat kan door betere bescherming van klokkenluiders. Deze is aan precieze regels gebonden en de Raad van Europa heeft daarvoor een goed voorstel gedaan, dat wij in Nederland moeten doorvoeren.

Cultuuromslag
Deze bescherming geldt overigens niet alleen voor ambtenaren maar ook voor gewone werknemers (inclusief mensen die als uitzendkracht werken of op andere wijze worden ingehuurd). Dit vraagt echter wel om een cultuuromslag binnen organisaties waarbij het normaler wordt om kritiek over bijvoorbeeld handelen in strijd met de wet serieus te nemen, zodat de problemen intern kunnen worden opgelost en mensen niet langer als klokkenluider naar buiten hoeven te treden maar intern reeds een luisterend oor krijgen.

Benaderbaarheid
Tot slot is het van belang dat ambtelijke diensten gemakkelijker benaderbaar zijn. Veel websites van de overheid bevatten goed leesbare teksten, maar brieven van de Belastingdienst of andere instanties zijn zelden opgesteld in begrijpelijke taal. Die kunnen echt een stuk eenvoudiger, en ook dient op elke brief een naam met telefoonnummer en emailadres te staan van de behandelend ambtenaar. Het is een relatief eenvoudige maatregel en de overheid krijgt op deze manier weer een gezicht. De voorbeelden waarbij mensen nu verdwalen in doolhoven waarbij ze niemand te spreken krijgen die hun probleem kan oplossen, zijn talrijk”.
Aldus Pieter Omtzigt.

Een vraag aan jou: “hoe zie jij het functioneren van de overheid (nu)?”.

Abonneren RESPECTONLINE / Telegraafsma