Respect Online #33: ‘Bloeden’

Een ongeluk zit in een klein hoekje. Het kan zo maar gebeuren dat je je in je vingers snijdt. Het is dan maar te hopen dat het bloeden snel stopt en dat niemand je gunt dat het blijft bloeden. De Tweede Kamer verkiezingen van maart dit jaar hebben nog niet tot een nieuwe regering geleid. De verkiezingen waren het gevolg van een verloren vertrouwen in de regering na ‘een aantal ongelukken’. Om tot een nieuw Kabinet te komen hebben verschillende informateurs de nodige (voor)onderzoeken gedaan.

De heer J.W. Remkes
De meest recente informateur, de heer J.W. Remkes heeft verslag gedaan van zijn informatiewerkzaamheden om te komen tot een nieuw Kabinet, een nieuwe regering. Hij is begonnen met “het onderzoeken van mogelijkheden voor een minderheidscoalitie uit een nader te bepalen combinatie van VVD, D66 en CDA, waarbij deze minderheidscoalitie een constructieve en vruchtbare samenwerking moet zoeken met de Staten-Generaal”. Dat heeft niet tot een resultaat geleid.

De heer Remkes schrijft in zijn verslag ook:
Nieuwe bestuurscultuur
“Gedurende het proces “steunden alle fractievoorzitters het brede draagvlak voor een nieuwe bestuurscultuur en konden zij zich vinden in een concrete invulling hiervan door een beknopt regeerakkoord  en de verdere uitwerking hiervan  door de kandidaat-ministers in een regeerprogramma”.

Zelfde coalitie
Uiteindelijk kwam er toch een resultaat van de ‘informatieronde Remkes’: “Het beoogde kabinet zal berusten op een coalitie van de fracties van VVD, D66, CDA en ChristenUnie met een beknopt regeerakkoord over de doelen van (financieel en fiscaal) beleid binnen welk kader door de kandidaat-ministers een regeerprogramma met instrumenten om de doelen te bereiken wordt gemaakt dat wordt vastgesteld in het constituerend beraad en vervolgens ongewijzigd wordt overgenomen door de ministerraad”.
Een voortzetting van ‘de oude coalitie’ dus.

Breed draagvlak
“In aanvulling op het voorgaande is het mijn overtuiging dat er een breed draagvlak is om op deze wijze een belangrijke bijdrage te leveren aan een nieuwe bestuurscultuur en bestuurlijke vernieuwing die door het nieuwe kabinet ook op andere punten verder zullen worden uitgewerkt, waaronder wezenlijke aanpassingen in de verhouding tussen overheid en burgers met inbegrip van wijzigingen in wet- en regelgeving en nieuwe vormen van participatie. Het kabinet zal verder op basis van het regeerakkoord en regeerprogramma, met gebruikmaking van verschillende analyses en rapporten van maatschappelijke organisaties en deskundigen, nieuw beleid ontwikkelen en daaraan uitvoering geven op belangrijke gebieden als het klimaat, economie en innovatie, de stikstofproblematiek, het onderwijs, kansengelijkheid, de arbeidsmarkt en (internationale) veiligheid”. Aldus de informateur, de heer Johan Remkes.

Sorry?
De informateur heeft er dus vertrouwen in dat “er een breed draagvlak is om op deze wijze een belangrijke bijdrage te leveren aan een nieuwe bestuurscultuur en bestuurlijke vernieuwing”. Het is niet helemaal duidelijk waarop dit vertrouwen is gebaseerd, dus we zien het graag als een belofte. De erfenissen uit het verleden, zoals de toeslagenaffaire, zullen met de aanstaande parlementaire enquêtes directe toetsstenen zijn voor de daadwerkelijke realisatie van die nieuwe bestuurscultuur. Alleen maar sorry zeggen zal daarbij niet genoeg zijn. Rechtvaardigheid vraagt om meer dan dat. Hoe gaat het nemen van verantwoordelijkheid er uit zien? Komen de (grond)rechten en plichten, met de machten en tegenmachten, weer met elkaar in evenwicht?

Pieter Omtzigt schrijft in zijn boek ‘Een nieuw sociaal contract’ het volgende’:
“Het belang van machtsevenwicht in de rechtsstaat.
‘Rechtvaardigheid is de houding krachtens welke iemand met standvastige en bestendige wil aan ieder zijn rechten toekent’, zo stelde ooit de filosoof en theoloog Thomas van Aquino (1125-1274). Zijn definitie van rechtvaardigheid was zeker niet nieuw maar ontleende hij aan het Romeinse recht. Via de Romeinen en via onder andere Plato, Aristoteles, Cicero en Augustinus is deze gedachte van het suum cuique tribuere –‘ieder het zijne toebedelen’ – gaandeweg gemeengoed geworden in de westerse traditie. De publieke rechtvaardigheid vormt de basisnorm voor het maatschappelijke en politieke leven en is een kernwaarde van onze moderne rechtsstaat. Want in een rechtvaardige samenleving behoren de gelijke rechten van iedere burger ook tegenover de overheid gewaarborgd te zijn. Voor iedereen geldt immers hetzelfde recht en ieder dient zich aan het recht te houden: burgers, organisaties en overheid.

Grondbeginselen
In de rechtsstaat heeft de overheid bijzonder veel macht. Deze macht ontvangt zij van de burgers, om zo in de noodzakelijke, gemeenschappelijke behoeften te voorzien. De overheid is er kortom niet voor zichzelf maar voor de burger, en juist dat legitimeert haar macht, binnen de grenzen van het recht. Deze impliciete afspraak tussen overheid en samenleving – of te wel het sociaal contract – zorgt ervoor dat de macht van de overheid ook alleen voor het doel van het publieke recht wordt aangewend, en niet voor iets anders. Het contract staat dus model voor een vertrouwensbasis. Maar hoe kunnen we er als samenleving op vertrouwen dat het sociaal contract ook daadwerkelijk wordt nageleefd en burgers beschermd zijn tegen potentieel machtsmisbruik door de staat? Het antwoord is: door de rule of law, door de waarborging van de grondrechten en door echt werk te maken van de machtenscheiding: macht en tegenmacht, checks-and-balances. Dit zijn de drie grondbeginselen van de rechtsstaat.

Trias politica

Onze rechtsstaat is gebouwd op het principe dat het iedere macht begrensd wordt, ook de macht van de staat. Dit gebeurt onder meer door overheidsmacht te spreiden over verschillende organisaties, die in een bepaald evenwicht tot elkaar staan. Deze machtenscheiding voorkomt dat de staatsmacht de burger blootstelt aan willekeur van de overheid. Aan de basis van dit beginsel van machtenscheiding staan de ideeën van de Franse sociaal en politiek filosoof Charles Montesquieu (1689-1755). Zijn driemachtenscheiding, de trias politica, heeft de staatinrichting van veel westerse landen beïnvloed, waaronder die van Nederland, en houdt in dat de macht in een land verdeeld moet zijn tussen een wetgevende macht, een uitvoerende macht en een rechtsprekende macht. Deze drie machten kunnen niet zonder elkaar, het zijn de drie pijlers van elke rechtsstaat. Wel dienen zij onafhankelijk van elkaar werkzaam te zijn en elkaars werking te controleren. Van een zuivere machtenscheiding is echter nooit sprake, eerder van een systeem van checks-and-balances dat ervoor zorgt dat het evenwicht tussen de drie staatsmachten in stand wordt gehouden.

Machtsevenwicht?
Evenwicht is dus cruciaal en vormt de essentie van de trias politica. In Nederland is de wetgevende macht niet strikt gescheiden van de uitvoerende macht, omdat de uitvoerende macht, de regering, ook wetgevende taken heeft. Het machtsevenwicht is mede hierdoor altijd wat kwetsbaarder geweest. De laatste jaren is het machtsevenwicht echter aan ernstige erosie onderhevig.

Betere rechtsbescherming, vooral bij het bestuursrecht
De getroffen ouders in de toeslagenaffaire hadden procedureel geen schijn van kans: hun werd niet verteld welke stukken ze moesten inleveren om aan te tonen dat zij recht hadden op de toeslag. Bezwaren werden vaak pas na achttien maanden behandeld. En volgens de wet hadden de toeslagen niet eens vooraf stopgezet mogen worden. Toch vingen zet bot bij de Afdeling Bestuursrecht van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter, die juist bescherming moet bieden tegen overheidshandelen. Het bestuursrecht is een steile klim geworden voor de eenzame burger die zonder veel bijstand de hele weg tegen de machtige overheid met diepe zakken moet procederen.

Getouwtrek
Al in maart 2019 nam de Kamer met algemene stemmen mijn motie aan voor een advies over de praktische rechtsbescherming voor burgers en kleine  bedrijven bij de Belastingdienst. De regering zag aanvankelijk het probleem niet zo. Pas na veel getouwtrek kwam er een jaar later een commissie. Het advies van deze commissie is nu bijna klaar.

Bescherming van burgers
Naar aanleiding van het rapport van de commissie-Van Dam uit december 2020 hebben we ook om een advies gevraagd bij de gezaghebbende Venetiëcommissie. Dat advies zal gaan over de bescherming van burgers in het bestuursrecht en tevens gaan over de vraag of er genoeg macht en tegenmacht is in Nederland. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State is formeel een onderdeel van de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering. Er zijn veel oud-ministers en -staatssecretarissen lid van. De vraag kan gesteld worden in hoeverre de Afdeling zich onafhankelijk genoeg opstelt ten opzichte van de uitvoerende overheid. In de kinderopvangtoeslagzaken is hiervan niet of te weinig gebleken”. Aldus Pieter Omtzigt.

Motivatie
Een vraag kan zijn wat alle betrokkenen motiveert om ‘aan het spel deel te nemen’? Welke doelen streeft men na? Naast de vanzelfsprekende doelen voor degenen die worden vertegenwoordigd, zoals het verwezenlijken van partijprogramma’s, zullen er persoonlijke motieven zijn. Bijvoorbeeld: ‘is men ‘macht-gedreven’, ‘geld-gedreven’, en/of ‘waarden-gedreven’?.

De onderste steen boven
We gaan zien hoe het bloeden gestopt gaat worden en of ook de littekens zullen herstellen. Hoe we gezond weer verder kunnen. Als de wonden kunnen herstellen is er inderdaad weer een mogelijkheid het leven met elkaar te delen. De vernieuwingen laten dan de transitie zien van het oude naar het nieuwe, de toekomst. Spannend wordt dat met alle bagage en herinneringen die over de grenzen worden meegenomen. Transparantie zal daarbij een belangrijk woord van betekenis blijken gedurende de omvangrijke transitie. In elk dossier zal de onderste steen naar boven moeten komen. Wij gaan dat volgen: www.deonderstesteenboven.nl.

Er is al vaker gesproken over een sorry-democratie, in het boek :
Sorry-democratie, recente politieke affaires en de ministeriele verantwoordelijkheid
van Ed van Thijn. (Van meer dan 20 jaar geleden, ………).
Bol.com vat samen:
Het lijkt er steeds meer op dat parlementaire kritiek op het kabinet die niet adequaat beantwoord kan worden, kan worden afgekocht met een simpel ‘Het spijt me’ van de minister of staatssecretaris. En dat roept ernstige vragen op. Hoe is het gesteld met het primaat van de politiek en de loyaliteit van de ambtenaren? Kunnen ambtenaren vrijelijk draden spannen om hun bewindslieden te laten struikelen? Raakt de ministeriële verantwoordelijkheid uitgehold en zit het parlement nog wel voldoende op het vinkentouw? Ed van Thijn bekleedt sinds april 1997 de Dr. J.M. den Uylleerstoel aan de Universiteit van Amsterdam en geeft college over de veranderende rol van de. staat en de relatie tussen politiek en bureaucratie. In dit boek presenteert hij samen met zijn studenten een onderzoek naar een aantal affaires van de laatste jaren. Het IRT, korpschef Brinkman, de Iraanse vluchtelingen, Schiphol, Gümüs, Srebrenica, de Bijlmerramp, het Ctsv, de Eurotop, de Herculesramp, Bouterse, het drugsbeleid, Docters van Leeuwen – het zijn stuk voor stuk zaken die veel stof deden opwaaien en waarover in veel gevallen nog niet het laatste woord is gezegd.

Sorry, en dan?
20 jaar geleden werden de laatste woorden dus nog niet gezegd. In de meeste zaken nog steeds niet. Als je alles anders en opnieuw beter gaat doen dan moet je er ook echt voor gaan. De onderste steen boven dus. Wij gaan dat volgen. Er komen meerdere parlementaire enquêtes aan. Naast alle andere gebeurtenissen en ontwikkelingen waarbij een echt begrip en kennis van de feiten van het allergrootste belang zijn. Graag horen wij welke stenen jij ziet!

Deelnemen
Respect ONLINE / De Telegraafsma is de nieuwsbrief behorend bij de website www.respect.eu. Deelnemers en donateurs ontvangen de ‘ONLINE’ direct na het verschijnen in de eigen mailbox.  Jij kan de uitgave van de Respect ONLINE ondersteunen en actief deelnemen aan het ‘Respect-platform’. Dat kan door hier te klikken.
Je donateurschap is daarmee een lidmaatschap voor het verkrijgen van informatie over maatschappelijke onderwerpen en waardevolle belangenbehartiging.
Je bent actief deelnemer: je denkt en doet mee!

1 reactie op “Respect Online #33: ‘Bloeden’

  1. Sorry is empatisch, en geweldig voor de goede doelen markt.
    Donatietje, en je bent overal vanaf, vroeger gingen we te biecht bij de pastoor.
    (Grapperhaus) https://www.ad.nl/politiek/grapperhaus-en-zijn-vrouw-betalen-boete-van-390-euro-aan-rode-kruis~a12a3268/
    (Hoekstra) https://www.nu.nl/economie/6160386/cda-leider-hoekstra-investeerde-jarenlang-via-belastingparadijs.html
    Hoe kan dat kiesvee nu denken dat wetgeving waar wij voor stemmen voor ons bedoelt is, een cocaine dealer die aan zijn eigen handel snuift is net zo onverstandig.

    Het is eigenlijk geen sorry cultuur, meer één van desintresse en kijken waar we mee weg komen, dat domme kiesvee heeft toch niks in de gaten. Onze (versluierde) vriendjes en vriendinnetjes mogen ook meedoen zolang dat wat oplevert.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *